Ten artykuł jest częścią serii Polityka III RP
Prawo
Konstytucja Polskie prawo
Władza wykonawcza
Prezydent Prezes Rady Ministrów Rada Ministrów
Władza ustawodawcza
Sejm Senat Zgromadzenie Narodowe
Władza sądownicza
Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Trybunał Stanu Naczelny Sąd Administracyjny
Samorząd terytorialny
Samorząd w Polsce Samorząd gminny Samorząd powiatowy Samorząd województwa
Kluby parlamentarne
PO PiS Lewica PSL
Wybory
Wybory w Polsce (od 1989): prezydenckie: 1990 1995 2000 2005 2010 parlamentarne: 1989 1991 1993 1997 2001 2005 2007 samorządowe: 1990 1994 1998 2002 2006 europejskie: 2004 2009 Referenda ogólnokrajowe (od 1989): 1996 1997 2003

Stronnictwo Demokratyczne (SD) – polska partia polityczna.

[edytuj] Początki działalności

Stronnictwo Demokratyczne uznaje za swój początek rok 1937, kiedy w Warszawie, potem w Krakowie, Łodzi, Lwowie, Wilnie, Katowicach, Sosnowcu, Bielsku, Poznaniu, Kaliszu, Gdyni i innych mniejszych miastach II Rzeczypospolitej powstawały Kluby Demokratyczne, które pod koniec 1937 stworzyły niezależny społecznie ruch demokratyczny. Program tych klubów został wyrażony w tzw. "małej deklaracji demokratycznej". Został on przyjęty 16 października 1937 na konstytucyjnym zebraniu Klubu Demokratycznego w Warszawie. Program ten nadawał klubowi opozycyjny charakter przeciwko rządowi sanacyjnemu. Kluby te opowiedziały się wówczas przeciwko tendencjom totalitarnym i nacjonalistycznym.

Antydemokratyczna polityka sanacji oraz zagrożenia wynikające ze strony hitlerowskich Niemiec przyczyniły się do przyspieszenia decyzji o utworzeniu nowej partii politycznej, reprezentującej na scenie politycznej inteligencję demokratyczną.

[edytuj] Powstanie SD

Decyzja o powołaniu Stronnictwa Demokratycznego zapadła 12 czerwca 1938 na Zjeździe Klubów Demokratycznych we Lwowie (działających od 18 września 1937 wśród inteligencji i drobnych przedsiębiorców), natomiast I Kongres SD odbył się 15–16 kwietnia 1939 w Warszawie.

15 kwietnia 1939, podczas Ogólnopolskiego Zjazdu Założycielskiego (I Kongresu SD), w programie partii zapisano m.in. plan uzdrowienia i rozwoju gospodarki (gospodarka planowa, swoboda działania związków zawodowych, nacjonalizacja głównych działów przemysłu, reforma rolna) i podniesienie poziomu edukacji. Występowano przeciwko koncepcjom nacjonalistycznym i totalitarnym, jak również przeciw autorytarnej sanacji. Postulowano również modernizację armii oraz rozbudowę potencjału wojennego. Na czele partii stanęli Mieczysław Michałowicz i Mikołaj Kwaśniewski.

[edytuj] Okres II wojny światowej

W czasie II wojny światowej członkowie stronnictwa weszli w struktury Polski Walczącej pod kryptonimem Prostokąt. Wydawali między innymi pisma: Myśl Społeczno-Polityczna, Dziennik Polski, Polska Walcząca i Nowe Drogi. W 1942, głównie z inicjatywy działaczy SD, powołano Główną Radę Pomocy Żydom "Żegota" oraz Społeczną Organizację Samoobrony.

W 1943 SD doszło do sporów wewnątrz kierownictwa SD, w wyniku czego wyłoniły się: Stronnictwo Demokratyczne, uznające Rząd RP na uchodźstwie i komunizujące Stronnictwo Polskiej Demokracji pod przewodnictwem Romualda Millera. Stronnictwo Demokratyczne uznawało Polskie Państwo Podziemne i wspólnie z Polską Niepodległą, Związkiem Wolnej Polski, Polską Walczącą, Zjednoczeniem Robotników Polskich oraz Unią Związków Zawodowych Pracowników Umysłowych tworzyło Zjednoczenie Demokratyczne, będące częścią składową Rady Jedności Narodowej.

Zjednoczenie Demokratyczne wydawało "Nowy Dzień" i "Głos Wolny Wolność Ubezpieczający". W 1945 Eugeniusz Czarnowski i Stanisław Michałowski zostali aresztowani przez NKWD, a następnie wywiezieni do Moskwy i sądzeni w procesie moskiewskim.

[edytuj] Po wojnie

[edytuj] W kraju

W sierpniu 1944 na terenach zajętych przez Armię Czerwoną "grupa restytucyjna" (w skład której weszli m.in.: Wincenty Rzymowski, Leon Chwistek, Jan Karol Wende, Leon Chajn, Jan Rabanowski i Zygmunt Sobolewski) odtworzyła Stronnictwo Demokratyczne i weszła w komunistyczne struktury władzy jako partia sojusznicza wobec PPR (w ramach tzw. Bloku Demokratycznego), a potem sojusznicza wobec PZPR.

Formalne wznowienie działalności SD nastąpiło, w dniu 18 sierpnia 1944, bowiem w tym dniu powołano w Lublinie Tymczasowy Zarząd Główny SD, z Wincentym Rzymowskim jako przewodniczącym ZGSD. W dniu 24 września 1944 TZG SD przyjął "Deklarację Stronnictwa Demokratycznego", którą 28 września 1944 opublikował dziennik Rzeczpospolita.

Wydaje się, że tym kontekście, Wincenty Rzymowski nie miał żadnego mandatu do podpisania, w imieniu SD, Manifestu PKWN, z dnia 22 lipca 1944.

W utworzonej po II wojnie światowej Krajowej Radzie Narodowej SD miało 17 posłów, a w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej dwóch ministrów.

W 1946 SD przyjęło jako cel obronę inteligencji i rzemieślników w systemie komunistycznym, sprzeciwiało się między innymi likwidacji prywatnej własności w handlu oraz niezależnej spółdzielczości.

W latach 1946–1947 liczebność partii przekroczyła 200 000 członków, powstawały Koła Zakładowe SD z zakładach przemysłowych i kopalniach. Wprowadziło to popłoch w kierownictwach PPR i PPS. Postanowiono zatem ograniczyć działalność partii.

Ponieważ podobny los spotkał chadeckie Stronnictwo Pracy, w 1950, na wniosek kierownictwa SP, do SD dołączyła większa część działaczy likwidowanego SP, wraz z "personelem etatowym, wydawnictwami, drukarniami i agendami".

SD było jednym z członków Frontu Jedności Narodu. Popierało politykę PZPR, w zamian za namiastkę spokoju w środowiskach rzemieślniczych, kupieckich i inteligenckich. W 1968 organ prasowy SD – Kurier Polski – włączył się w akcję, która obecnie określana jest jako antysemicka nagonka.

Pomimo mocnego nacisku, partia pozostała jedną z nielicznych w bloku wschodnim partii niemarksistowskich i postrzegana była jako swoisty azyl myśli demokratycznej. Współpracowała z Czechosłowacką Partią Socjalistyczną oraz z enerdowską Liberalno-Demokratyczną Partią Niemiec (LDPD) oraz Socjaldemokratyczną Partią KRLD i Demokratyczną Ligą Wietnamu.

W czasie przemian lat 80. Stronnictwo Demokratyczne podjęło pewne próby uniezależnienia się od PZPR.

W 1981 na XII Kongresie Stronnictwa Demokratycznego SD przedstawiło propozycje powołania Trybunału Stanu, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz przywrócenia Senatu. Zaproponowano także, aby rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja (która wcześniej była "wewnętrznym" świętem Stronnictwa Demokratycznego) stała się świętem państwowym. Postulaty były podtrzymywane przez cały stan wojenny.

Po ogłoszeniu stanu wojennego Stronnictwo Demokratyczne przystąpiło do PRON, przewodniczący partii Edward Kowalczyk był wówczas wicepremierem w rządzie Jaruzelskiego.

[edytuj] Na emigracji

Stronnictwo Demokratyczne po 1939 działało również na emigracji: we Francji, Wielkiej Brytanii i USA. Do jego liderów należeli Stanisław Olszewski, Andrzej Rosner, dr Janusz Bryliński i Feliks Gadomski (USA). W styczniu 1946 lider SD dr Olszewski podpisał w Londynie o przyłączeniu się SD do Rady Polskich Stronnictw Politycznych wraz z przedstawicielami Stronnictwa Narodowego, PPS, Stronnictwa Pracy oraz Stronnictwa Ludowego^[2]. Stronnictwo popierało rząd Tomasza Arciszewskiego. W 1950 SD wraz ze Stronnictwem Pracy oraz zwolennikami Stanisława Mikołajczyka powołało do życia Polski Narodowy Komitet Demokratyczny, który nie uznawał rządu RP na uchodźstwie, jednak w 1954 partia weszła w skład Tymczasowej Rady Jedności Narodowej. SD emigracyjne było afiliowane przy Unii Liberalno-Demokratycznej Europy Środkowo-Wschodniej (Liberal-Democratic Union of Central-Eastern Europe, LDUCEE) z siedzibą w Nowym Jorku. Wśród 16 polskich przedstawicieli w ACEN znajdował się polityk SD^[3].

[edytuj] Okrągły Stół i Sejm kontraktowy

W myśl ustaleń Okrągłego Stołu w wyborach do "Sejmu kontraktowego" w 1989 Stronnictwu przyznano 27 mandatów poselskich. Po niepowodzeniu misji utworzenia rządu przez Czesława Kiszczaka SD zawiązało koalicję z "Solidarnością" oraz ZSL i współtworzyło pierwszy demokratyczny rząd Tadeusza Mazowieckiego, przez co PZPR znalazło się w mniejszości i straciło kierowniczą rolę w państwie. Z ramienia Stronnictwa w rządzie zasiedli wówczas: prof. Jan Janowski (wicepremier i kierownik Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń), Aleksander Mackiewicz (minister rynku wewnętrznego) i Marek Kucharski (minister odpowiedzialny za stworzenie resortu łączności). Wicemarszałkiem sejmu reprezentującym Stronnictwo Demokratyczne została Teresa Dobielińska-Eliszewska. W tym samym roku, na wniosek Klubu Poselskiego SD przywrócono tradycyjną nazwę Państwa Polskiego – "Rzeczpospolita Polska". Rok później, również na wniosek SD, przywrócono przedwojenne godło państwowe.

[edytuj] III Rzeczpospolita

System wielopartyjny sprawił, że wielu aktywnych działaczy Stronnictwa przeszło do innych ugrupowań. Byli wśród nich Janusz Korwin-Mikke, Hanna Suchocka, Alicja Grześkowiak, Jacek Maziarski czy Jerzy Robert Nowak.

W wyborach do Sejmu w 1991 SD wzięło udział w koalicji z Unią Chrześcijańsko-Społeczną, uzyskując 1 mandat; posłem Stronnictwa został Jan Świtka.

Partia działała na marginesie "wielkiej polityki". W 1996 Stronnictwo zawarło porozumienie wyborcze z Unią Wolności, co po wyborach w 1997 dało jej 2 mandaty w Sejmie III kadencji (uzyskali je Jan Klimek i Stanisław Pilniakowski). W wyniku spadku popularności ugrupowań postsolidarnościowych SD zmieniło w 2001 sojusznika, podpisując umowę o starcie na listach SLD-UP. W Sejmie zasiadł wówczas jeden przedstawiciel tej partii – ówczesny prezes Jan Klimek.

Od 2002 przewodniczącym SD był Andrzej Arendarski (zrezygnował 2 grudnia 2006). W 2005 Stronnictwo Demokratyczne było inicjatorem i współtwórcą Komitetu Wyborczego Centrum tworzonego przez SD, Partię Centrum, Inicjatywę dla Polski, Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe, Wspólnotę Samorządową i wiele innych organizacji społecznych, zawodowych i gospodarczych, wspólnie startujących w wyborach do parlamentu w 2005, deklarujących powyborcze zjednoczenie i popierających kandydaturę prof. Zbigniewa Religi na urząd Prezydenta RP.

W wyborach parlamentarnych w 2007 kilku kandydatów SD startowało do Sejmu z list różnych komitetów (PSL, LiD, PO). Z listy PO mandat uzyskał Adam Krupa, który jest członkiem klubu parlamentarnego tej partii.

Siedziba SD przy ul. Chmielnej 9 (dawniej: Rutkowskiego 9)

[edytuj] 2009

W styczniu 2009 do partii przystąpił eurodeputowany Paweł Piskorski (wybrany z listy Platformy Obywatelskiej, od kwietnia 2006 bezpartyjny), który zasiadał w grupie Porozumienie Liberałów i Demokratów na rzecz Europy. 21 lutego został on przewodniczącym Stronnictwa Demokratycznego. Dotychczasowy p.o. szefa partii Krzysztof Góralczyk objął funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej ugrupowania (pełnił ją do października).

28 lutego Rada Naczelna SD wybrała nowy zarząd^[4]. Znalazły się w nim m.in. osoby, które przystąpiły do SD po wyborze na przewodniczącego Pawła Piskorskiego, jak Robert Smoktunowicz, Andrzej Potocki czy Jan Artymowski.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego partia wystawiła swoich kandydatów z listy koalicyjnego komitetu o nazwie Porozumienie dla Przyszłości – CentroLewica, do którego należały: Partia Demokratyczna, Socjaldemokracja Polska i Zieloni 2004. Komitet uzyskał 179 602 głosy (2,44%) i nie przekroczył progu wyborczego. Członkowie SD otrzymali 1958 głosów (1,09% głosów w ramach listy, czyli 0,027% w skali kraju dla SD).

Na początku lipca do partii wstąpili członkowie Demokratycznego Koła Poselskiego, które stało się 3 lipca parlamentarną reprezentacją SD (od 16 lipca działa pod nazwą "Demokratyczne Koło Poselskie Stronnictwa Demokratycznego"^[5]). 10 lipca szefem rady programowej ugrupowania został Andrzej Olechowski, który osiem dni wcześniej wystąpił z PO. Nie przystąpił jednak do SD^[6].

Według Rzeczpospolitej, majątek partii, który mógłby zostać sprzedany, aby pokryć wydatki na kampanie wyborcze wynosi od 65 mln do 120 mln zł^[7]. Wg wyliczeń tej gazety, pieniądze ze sprzedaży (120 mln zł), mogłyby pokryć wydatki na 9 kampanii prezydenckich lub 4 kampanie do parlamentu^[7].

[edytuj] Konflikt w Stronnictwie Demokratycznym

Od kilku miesięcy w Stronnictwie Demokratycznym trwa spór pomiędzy częścią działaczy o dłuższym stażu w SD a sojusznikami Pawła Piskorskiego o oblicze ideowe partii, losy jej nieruchomości oraz proces decyzyjny w obrębie ugrupowania^[8]. W wyniku tego sporu Rada Naczelna pod przewodnictwem Krzysztofa Góralczyka postanowiła zawiesić Pawła Piskorskiego w roli przewodniczącego ugrupowania oraz zwołać kongres nadzwyczajny na 21 listopada 2009. Z kolei zarząd SD podczas obrad Rady Naczelnej dokonał zawieszenia trzech wiceprzewodniczących związanych ze "starym SD": Lesława Lecha, Dariusza Sitka i Jana Klimka, przewodniczącego Rady Naczelnej Krzysztofa Góralczyka oraz wykluczył dwie inne osoby z zarządu, zwołując jednocześnie nadzwyczajny kongres na 14 listopada 2009^[9]. Naczelny Sąd Partyjny uznał te działania za bezprawne^[10]. 30 października 2009 frakcja związana z Piskorskim wybrała wiceprzewodniczącym SD Bogdana Lisa^[11]. Ostatecznie XXIII Nadzwyczajny Kongres SD zwołany przez zwolenników Pawła Piskorskiego odbył się 4 listopada 2009. Uczestniczyło w nim około 20 delegatów ze 106 (reszta – około 70 osób – została uprzednio zawieszona)^[12]. Dokonano wyboru przewodniczącego Rady Naczelnej, członków Naczelnego Sądu Partyjnego oraz Naczelnej Komisji Rewizyjnej, zwrócono się również do działaczy SD o "aktywne wsparcie demokratycznych zmian w Stronnictwie"^[13]. Na kilka dni przed Kongresem miało miejsce masowe zawieszanie dotychczasowych delegatów na Kongres reprezentujących frakcję przeciwną Piskorskiemu^[14]. 19 listopada 2009 sąd rejestrowy zatwierdził zmiany w kierownictwie partii dokonane przez zwolenników Pawła Piskorskiego^[15].

21 listopada odbył się w sali "Baltic Room 2" hotelu Marriott XXIII nadzwyczajny Kongres SD zwołany przez frakcję przeciwną działaniom Piskorskiego^[16], na którym dokonano odwołania Pawła Piskorskiego z funkcji przewodniczącego partii. W Kongresie uczestniczyło 76 ze 106 działaczy uprawnionych do wzięcia w nim udziału, z czego 75 opowiedziało się za dymisją Piskorskiego. Czasowe kierowanie partią powierzono ponownie Krzysztofowi Góralczykowi^[17].

29 listopada 2009 sąd rejestrowy zatwierdził zmiany dokonane we władzach partii przez Pawła Piskorskiego, wykreślając z ewidencji byłego skarbnika Roberta Smoktunowicza i Krzysztofa Góralczyka, jednocześnie wpisując na ich miejsce osoby rekomendowane przez Piskorskiego: Piotra Krośnickiego i Waldemara Prusaka^[18].

XXIV Nadzwyczajny Kongres SD, na którym zostały dokonane korekty w statucie, odbył się 9 stycznia 2010. Dokonano połączenia kompetencji prezesa partii oraz szefa Rady Naczelnej^[19].

18 stycznia 2010 warszawski sąd okręgowy uprawomocnił decyzję o uznaniu przywództwa Pawła Piskorskiego w partii^[20].

[edytuj] Udział w wyborach w 2010

14 listopada 2009 podczas drugiego zjazdu Partii Kobiet założycielka ugrupowania Manuela Gretkowska i przewodniczący Stronnictwa Demokratycznego Paweł Piskorski ogłosili stworzenie wspólnego programu i zapowiedzieli, że będą chcieli stworzyć komitet koalicyjny, który w 2010 mógłby wystartować w wyborach samorządowych, a potem parlamentarnych^[21]. W dniu 6 marca 2010 partia oficjalnie poparła Andrzeja Olechowskiego jako kandydata w wyborach prezydenckich 2010^[22].

[edytuj] Szefowie Stronnictwa Demokratycznego

• 1939–1940: Mieczysław Michałowicz
• 1940–1942: Stanisław Więckowski
• 1942–1943: Mieczysław Bilek
• 1943–1944: Jerzy Makowiecki
• 1944–1945: Erazm Kulesza
• 1945–1949: Wincenty Rzymowski
• 1949–1956: Wacław Barcikowski
• 1956–1969: Stanisław Kulczyński
• 1969–1973: Zygmunt Moskwa
• 1973–1976: Andrzej Benesz
• 1976–1981: Tadeusz Witold Młyńczak
• 1981–1985: Edward Kowalczyk
• 1985–1989: Tadeusz Witold Młyńczak
• 1989–1990: Jerzy Jóźwiak
• 1990–1991: Aleksander Mackiewicz
• 1991–1992: Zbigniew Adamczyk
• 1992–1993: Rafał Szymański
• 1993: Wiesław Kowalczuk (p.o.)
• 1993–1998: Jan Janowski
• 1998–2002: Jan Klimek
• 2002–2006: Andrzej Arendarski
• 2006–2009: Krzysztof Góralczyk (p.o.)
• od 2009: Paweł Piskorski

[edytuj] Siedziby

• 1937–1938 – Warszawa, ul. Nowy Świat 21 m 4
• 1938–1939 – Warszawa, ul. Książęca 4 m 7, do 1937 gmachu Państwowego Gimnazjum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana
• 1944 – Warszawa, ul. Radzymińska 53 m 1, siedziba Komitetu Organizacyjnego
• 1945 – Warszawa-Saska Kępa, ul. Elsterska 3 (róg Berezyńskiej), w wilii Grzegorza Fitelberga i Haliny Szmolcówny
• 1945–1947 – Warszawa, ul. Zgoda 11, w okresie międzywojennym budynek Powszechnego Banku Związkowego w Polsce SA, w latach 1957–1991 redakcja Kuriera Polskiego
• od 1947 – Warszawa, ul. Chmielna 9, w latach 1921–1939 siedziba (określanego tzw. domem związkowym) Związku Zawodowego Maszynistów Kolejowych w Polsce oraz kinoteatru Palace

[edytuj] Zobacz też

• Politycy Stronnictwa Demokratycznego
• partie polityczne Polski
• scena polityczna
• centrum
• centrolewica

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Stronnictwo Demokratyczne

Zobacz hasło SD w Wikisłowniku

• Oficjalna strona partii
• Strona odłamu SD przeciwnego Pawłowi Piskorskiemu